Система Orphus

Shriftning o'lchamini

Qarama-qarshilik

        
Siz bu yerdasiz: Bosh sahifa Выпуск №6 от 17.03.2018 MING YIL OSHA ILK MARTA...

MING YIL OSHA ILK MARTA...

Maktabimiz Stalin nomi bilan atalar edi. Zamonlar o‘zgardiyu ta’lim-tarbiya dargohimizga Abu Rayhon Beruniy nomi berildi.

– Bu inson kim ekan deb hayron bo‘lmanglar! - dedi fizika, matematika fani o‘qituvchimiz Rashid aka Begashev. – Abu Rayhon Beruniy ulug‘ o‘zbek olimi, fizik, matematik, geolog. Jahon ilm-fani taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan buyuk alloma. Olimning «O‘tmish xalqlaridan qolgan yodgorlik­lar», «Hindiston», «Geodeziya», «Saydana», «Mineralogiya» kabi asarlari borki, katta bo‘lganlaringda ularni mutolaa qilasizlar. Buyuk bobomizning nomini oqlash uchun albatta a’lo baholarda o‘qishingiz kerak...

Joriy yil 6 fevral kuni viloyatimiz ilm ahli vakillari, Toshkentdan kelgan sharqshunos olimlar Navoiy davlat konchilik institutining katta majlislar zaliga to‘planishdi. Bu erda Abu Rayhon Beruniy qalamiga mansub «Qimmatbaho javohirlar haqida bilimlar kitobi», «Kitob al jamohir ri ma’rifat al – javohir», «Mineralogiya» kitobining taqdimot marosimi bo‘lib o‘tdi. 

Kitob O‘zbekiston Qahramoni, texnika fanlari doktori, professor, Navoiy davlat konchilik instituti rektori Quvondiq Sanaqulovning so‘zboshisi bilan ochilgan. Muallif yozadi: «Abu Rayhon Beruniy 150 dan ortiq asar yaratgan. Bizgacha etib kelgan asarlari qatorida «Mineralogiya» asarining o‘rni alohida. Bu asarda 30 dan ortiq qimmatbaho toshlar va minerallarning nomlari, ularning kimyoviy va fizik xossalarini aniqlash, eritib sinash, konlardagi mavjud deyarli hamma qimmatbaho toshlar, turli ma’danlar, ularning qotishmalari haqida ilmiy ma’lumotlar bayon etilgan. Asarning asosiy qimmati minerallar og‘irligining aniqlab chiqilishidir. Beruniygacha bunday  ish antik davrda ham, keyinchalik ham amalga oshirilmagan edi, olim esa Arximed qonuniga asoslangan holda bir qancha minerallar og‘irligini aniqlaydi. Asar mohiyatidan kelib chiqib aytish mumkinki, Beruniy minerallar og‘irligini nihoyatda aniq o‘lchagan, hatto hozirgi zamondagi o‘ta sezgir texnologiya jalb etilganida ham olim o‘lchovining farqi yuzdan biriga ham to‘g‘ri kelmaydi».

Akademik I.Yu.Krachkovskiyning «Beruniy ko‘p yillik maxsus izlanishlarini faqat ilmiygina emas, balki badiiy adabiyot, faqat original arab adabiyotigina emas, boshqa tillardan o‘tgan adabiyot namunalari bilan boyitdi», degan fikr-mulohazalari asarga xuddi uzukka ko‘z qo‘yganday bo‘lib tushgan. «Beruniy o‘zi yasagan maxsus asbob yordamida 50 ta moddaning, shu jumladan, 9 ta metall, 18 ta suyuqlik,  3 ta ma’dan va boshqa moddalarning solishtirma og‘irliklarini aniqlik bilan o‘lchaganligi uning shuhratiga shuhrat qo‘shdi. Oltin konlarini topib, qazib olish masalasida ham Beruniy bayon etgan takliflar hozir ham katta ahamiyat kasb etadi. Beruniy mineralogiya va metallurgiyada qo‘llangan asbob-uskunalar, ular yordamida ishlov berish usullari haqida yozgan bo‘lsa ham, u boshqa mualliflardan ko‘ra batafsilroq ma’lumotlar berganki, masalan, biz toshga ishlov beruvchi ustaning barcha asbob-anjomlarini to‘liq tasavvur qila olamiz. Minerallar va ma’danlar qaerda bo‘lishi mumkinligi haqidagi Beruniy bergan ma’lumotlar geologiya, mineralogiya, metallurgiya tarixi va hozirgi izlanishlar uchun juda muhimdir», - deb yozadi muallif.

Ushbu muhim tadbirda so‘zga chiqqan O‘zbekiston Qahramoni Q.Sanaqulov, tarix fanlari doktori, professor M.Isoqov, tarix fanlari nomzodi, dotsent  O.Hayitova va boshqalar bu muhtasham asar tarjimoni, akademik, rahmatli Azizxon Qayumovning zahmatli mehnatlari, qat’iy irodasi haqida so‘z yuritdilar va asar ming yil osha ilk marta arab tilidan o‘zbek tiliga tarjima qilinganligi ulkan tarixiy voqea ekanligini alohida ta’kidladilar.

Chorak asrdan oshibdiki, ilmparvar, bunyodkor xalqimiz peshonasi istiqlol shu’lalari bilan nurafshon. Buyuk Beruniy bobomiz asarlari ulug‘ halqimiz xizmatida.

Odil HOTAMOV,

O‘zbekiston Yozuvchilari uyushmasi a’zosi.

 

Biz bilan bog'lanish

  • Umumiy bo‘limi (devonxona): 0(436) 227-71-64, +998 79 227-71-64
  • Ishonch telefoni: 0(436) 227-72-22, +998 79 227-72-22

    Mualliflik huquqi © NKMK, 2015. Barcha huquqlar himoyalangan.   

Axborotdan foydalanish shartlari

Siz bu yerdasiz: Bosh sahifa Выпуск №6 от 17.03.2018 MING YIL OSHA ILK MARTA...