Hozirgi kunda jahon iqtisodiyotida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasi tobora kengayib bormoqda. Navoiy kon-metallurgiya kombinatida bu sohada salmoqli natijalar qo‘lga kiritilayotganligini e’tirof etish joiz. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari boshqarmasi jamoasi ishlab chiqarishni raqamlashtirish, tizimga zamonaviy axborot texnologiyalarni joriy etish bugunning qat’iy talabi ekanligini teran anglagan holda faoliyat yuritmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoniga muvofiq AQShning “Boston Consulting Group” (BSG) kompaniyasi bilan hamkorlikda “2023-2030-yillarda NKMK raqamli transformatsiya dasturi” ishlab chiqildi. Mazkur dastur doirasida kombinat mutaxassislari tomonidan boshqaruv jarayonlariga raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha 20 dan ortiq loyiha amalga oshirilmoqda.

Keyingi yillarda Navoiy kon-metallurgiya kombinati raqamlashtirishda qo‘lga kiritgan ijobiy natijalari uchun “Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish va faoliyatni raqamlashtirish borasida eng yuqori natijaga erishgan xo‘jalik boshqaruvi organi” nominatsiyasida e’tirof etib kelinayapti.

Raqamlashtirish dasturi doirasida 2024-yilda bir qator loyihalar amalga oshirildi. Shulardan biri – “Raqamli gidrometallurgiya zavodini yaratish” loyihasidir. Loyiha doirasida 5- va 7-gidrometallurgiya zavodlarida metallurgiya ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarishning intellektual tizimlari joriy etildi. Zavodlardagi mavjud avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini modernizatsiya qilish va ularni zavodlarning operativ dispetcherlik boshqaruvining avtomatlashtirilgan tizimiga integrallashtirish ishlab chiqarish jarayonlarida sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni qo‘llash orqali erishildi.

Raqamlashtirish loyihalaridan biri bu – kon-geologik axborot tizimini ishlab chiqish va amalga oshirish loyihasidir. Maxsus dasturiy ta’minot yordamida marksheyderlar, geolog va konchilar ma’lum uchastkada qanday tarkibga ega ma’danning borligi haqidagi ma’lumotga ega bo‘lishi uchun konlar, karyer va yerosti shaxtalarining “3D” modellarini yaratish yakuniga yetib qoldi.

Kelgusida kombinatda sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarni yanada keng joriy qilish bo‘yicha 20 dan ziyod loyiha ustida ishlar olib borilmoqda.

Navoiy kon-metallurgiya kombinatida so‘nggi yillarda ishlab chiqarish va boshqarish vazifalarini bajaruvchi 20 dan ortiq axborot tizimi joriy etildi. Kombinat xodimlariga ishlash jarayonlarida qulayliklar yaratish maqsadida “1C: Xodimlarni boshqarish”, “1C: Ish haqi va kadrlar boshqaruvi”, “1C: Xaridlarni boshqarish”, “1C: Avtotransport boshqaruvi”, “1C: ERP Xolding boshqaruvi”, Kon transportini monitoring qilish, Mehnatni muhofaza qilish va sanoat xavfsizligi talablariga rioya etilishini hisobga olish va nazorat qilish, Yer osti konlarni avtomatlashtirish kabi axborot tizimlari mavjud.

Gidrometallurgiya zavodlarida texnologik jarayonlarni raqamlashtirish hisobiga texnologik uchastkalarning umumiy unumdorligi 5-7 foizga oshdi va elektr energiya sarfini 3-5 foizga tejalishiga erishildi. Muhimi, ishlab chiqarish jarayonidagi uskunalarning to‘xtab qolishi kamaydi. Natijada yiliga 6,1 mlrd. so‘m iqtisodiy samaradorlikka erishilmoqda. Shu bilan birga, zamonaviy axborot tizimi gidrometallurgiya zavodlaridagi yangi qurilib ishga tushirilgan tegirmon bloklarida joriy etildi. Bu jarayon tegirmon bloklarida texnologik uskunalarning optimal ish rejimini ta’minlash va ma’danni maydalash texnologik jarayoni ko‘rsatkichlarining texnologik reglamentga muvofiqligini uzluksiz nazorat qilish imkonini berayapti.

Kombinatning ishlab chiqarish obyektlari texnologik jarayonlarini raqamlashtirish borasida sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llash orqali gidrometallurgiya zavodlarida intellektual tizimlar joriy etilmoqda. Jumladan, 100 dan ortiq dasturiy ta’minot ishlab chiqilib, texnologik jarayonlarni tahlil qilish va boshqarish bo‘yicha 100 mingdan ortiq o‘lchov asboblari o‘rnatildi. Masalan, 6-gidrometallurgiya zavodi 1-tegirmon blokida texnologik jarayonlarning avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimi to‘liq raqamlashtirilishi hisobiga yiliga 40 mlrd. so‘m iqtisodiy samaradorlikka erishiladi. Natijada uskunalarning to‘xtab qolishi kamayadi, texnologik uchastkalarning umumiy unumdorligi 5 foizga oshdi va elektr energiya resurslari tejalmoqda.

Umuman olganda, kombinat tizimidagi barcha ishlab chiqarish va xizmatlar raqamlashtirilib, zaruriy axborot dasturlari bilan to‘liq ta’minlanganligi iqtisodiy samarador bo‘lishi bilan birga xalqaro standart talablariga muvofiq faoliyat yuritishni ta’minladi. Albatta, bu boradagi ishlar to‘xtab qolmaydi. Raqamlashtirish hisobiga kon-metallurgiya sohasi rivoji yangi bosqichga chiqadi.

Bahriddin BOZOROV,

“NKMK” AJ Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari

boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari.