Har qanday korxona yoki tashkilotning rivojlanishi, texnik va moliyaviy imkoniyatlari yuqori bo‘lishi ko‘p jihatdan ishchi-xodimlar, mutaxassislarning bilimi, malakasi va tajribasi darajasiga bog‘liq. Xodimning malakasi yuqori, bilimi chuqur bo‘lsa ham uni muntazam ravishda rivojlantirish, oshirib borish talab etiladi. Zero, texnika va texnologiya to‘xtovsiz yangilanib bormoqda. Bu esa ishchi-xodimlarni kasb mutaxassisligi bo‘yicha o‘qitish, rahbarlar, muhandis-texnik xodimlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish, zamon evrilishlariga tezda moslasha olishga tayyor bo‘lishi doimo dolzarb bo‘lib qolishini anglatmoqda.

Malakali muhandis kadrlar tayyorlash – doimiy e’tiborda

Keyingi yillarda Navoiy kon-metallurgiya kombinatining mavqei yanada oshib, xalqaro reytingdagi o‘rni mustahkamlanib bormoqda. Bu, albatta, o‘z-o‘zidan qo‘lga kiritilgani, oson bo‘lgani yo‘q. Buning zamirida, avvalo, muhtaram Prezidentimizning sohaga bo‘lgan e’tibori, davlatimizning qo‘llab-quvvatlashi, qariyb 50 ming kishilik jamoaning mashaqqatli mehnati mujassam. Bu muvaffaqiyatlar zamirida korxonamiz kadrlari, mutaxassislarining alohida o‘rni bor.

Yurtimizda yoshlarimizning chuqur bilim olishi, kasb-hunar egallashi uchun barcha imkoniyatlar yaratib berilmoqda. Davlatimiz rahbari tomonidan sanoat korxonalari uchun zamonaviy bilimlarni egallagan, malakali, raqobatbardosh muhandis kadrlarni tayyorlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Prezidentimiz raisligida joriy yilning 20-iyunida o‘tgan yig‘ilishda muhandis kadrlar tayyorlash va oliy ta’lim muassasalari faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha aniq vazifalar belgilab berilgani fikrimizning isbotidir.

Kombinatda keyingi yillarda yangi ishlab chiqarish quvvatlari ishga tushirilayotgani bois yangi zamon muhandislari, malakali kadrlarga talab yuqori bo‘lib qolmoqda. Tizimli tarzda yo‘lga qo‘yilgan “Tarmoq – korxona – oliygoh” zanjiri asosida ishlar tashkil etilayotgani yangi imkoniyatlarni yaratib beryapti.

Kombinat investitsion loyihalarni amalga oshirish, yangi va zamonaviy korxonalarni barpo etish, ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish hisobiga mahsulot hajmini oshirib bormoqda. Buning siri nimada, degan savol ko‘pchilikni qiziqtirishi tabiiy.

Kombinat korxonalaridagi ishlab chiqarish jarayonlari zamonaviy texnika va texnologiyalarga asoslangan. Ular juda o‘ziga xos murakkab bo‘lib, endigina oliygoh yoki kasb-hunar maktabini tugatib kelgan, yetarli tajribaga ega bo‘lmagan ishchi-kadr ularni boshqarishi qiyin.

O‘tgan yillar mobaynida korxonamizda yosh kadrlarning malakasini oshirish borasida o‘ziga xos maktab shakllangan. Bunda, “ustoz-shogird” an’analari, kombinat tizimidagi 5 ta O‘quv markazida turli kasblarga qayta o‘qitilish yo‘lga qo‘yilgani o‘zining ijobiy samarasini berayapti.

Oliygohlar bilan hamkorlik samaradorlik mezoni

Kombinat faoliyatining ijtimoiy-iqtisodiy natijalari bevosita inson resurslarini boshqarish tizimining sifati va samaradorligiga bog‘liq. Chunki rivojlangan mamlakatlar tajribasida eng muhim resurs va eng katta boylik sifatida inson va uning intellektual salohiyati e’tirof etilmoqda.

Yig‘ilishda qayd etilganidek, muhandislik sohalarida kadrlar tayyorlash va oliy ta’lim muassasalari faoliyatini yanada takomillashtirish, sohani rivojlantirish uchun yangi tashabbuslarni ilgari surib, yuqori malakali muhandis-texnologlarni shakllantirish zarur. Endilikda “Tarmoq – korxona – oliygoh” zanjiri asosida har bir oliygohga sanoat hamkori belgilab beriladigan bo‘ldi.

Kombinatimizda yangi fikr, yangi g‘oyalarga ega malakali mutaxassislar, muhandislar, o‘z ishini puxta o‘zlashtirib keta oladigan yangi avlod shakllanib kelayotgani juda quvonarli natija. Ishlab chiqarishga muhandis kadrlarni tayyorlash uchun Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti, Toshkent davlat texnika universiteti, Toshkent kimyo texnologiyalar instituti, Geologiya fanlari universiteti, Toshkent axborot-texnologiyalari universiteti, Toshkent davlat transport universiteti va boshqa qator oliy ta’lim muassasalari bilan o‘zaro hamkorlik qilinmoqda. Birgina, 2022-2023-o‘quv yilida ushbu oliy o‘quv yurtlari talabalarining 814 nafari kombinat tizimida amaliyot o‘tagan bo‘lsa, 2024-yilning o‘tgan davrida amaliyotchi talabalar safi yanada ortdi. Shuningdek, kombinat kadrlar tayyorlab berish bo‘yicha ta’lim muassasalari bilan ham hamkorlikni yo‘lga qo‘ygan. Hozirda bu borada yuqorida nomlari keltirilgan oliygohlardan tashqari Zarafshon sanoat texnikumi, Uchquduq konchilik texnikumi, shuningdek, Navoiy shahrida faoliyat yuritayot gan “Ishga marhamat!” monomarkazi bilan ham mustahkam aloqalar o‘rnatilgan.

Bunday hamkorlik nafaqat kadrlarni tayyorlash, balki ilmiy-tadqiqot va izlanishlar uchun ham yangicha muhitni yaratmoqda. Ayniqsa, oliy ta’lim – ilm-fan – ishlab chiqarish to‘la integratsiyalashtirilgani, nazariya va amaliyot yaxlitligi, talabalar malakaviy amaliyotlarini bevosita ishlab chiqarish korxonalarida o‘tkazayotgani bitiruvchilarning tayyor mutaxassis bo‘lib chiqishiga zamin yaratmoqda.

Joriy yilning aprel oyida Myunxen texnika universitetida Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi va “Yangi O‘zbekiston” universiteti tomonidan xalqaro simpozium o‘tkazildi. Mazkur simpoziumda O‘zbekiston va Germaniyaning oliy ta’lim muassasalari, davlat idoralari va sanoat korxonalari vakillari qatorida ishtirok etdim. Simpoziumning panel sessiyalarida O‘zbekiston va Germaniyaning nufuzli oliygohlari va kompaniyalari, jumladan Energetika vazirligi, “NKMK” AJ, “OKMK” AJ, O‘zmetkombinat, “O‘zbekiston havo yo‘llari” kabi kompaniyalarning rahbar va mutaxassislari salohiyatli talabalarning mahalliy sanoat korxonalarida amaliyotlarini tashkil etish, ilmiy-tadqiqot ishlarini birgalikda olib borish yuzasidan o‘zaro tajriba va fikr almashishdi. Ushbu simpozium doirasida o‘rnatilgan hamkorlik aloqalari natijasida o‘zbek va nemis sanoat kompaniyalari ishtirokida “Yangi O‘zbekiston” universiteti Xalqaro sanoat maslahatlashuv Kengashini tashkil etish rejalashtirilmoqda. Mazkur Kengash tomonidan kelgusida O‘zbekistonda “fan-ta’lim-ishlab chiqarish” yaxlit tizimini nemis tajribasi asosida yanada rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Bu bo‘yicha “Yo‘l xarita”si ham ishlab chiqildi. Kombinatning kadrlar tizimi yetakchi mutaxassislari xorijiy oliygohlarda xizmat safarlarida bo‘lishib, o‘zaro tajriba almashmoqdalar. Amalga oshirilayotgan bunday manfaatli hamkorliklar kelajakda mamlakatimiz rivoji va taraqqiyotiga xizmat qilishi shubhasiz.

Ilm-fan, ta’lim va ishlab chiqarish uyg‘unligi

Kombinat ishlab chiqarish bo‘linmalarida Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetining konchilik ishi, metallurgiya, mashinasozlik texnologiyasi kabi mutaxassislik kafedralari filiallari qatorida yaqinda Navoiy mashinasozlik zavodida yana bir yangi – Sanoat ishlab chiqarishni mahalliylashtirish kafedrasi tashkil etilgani ilm-fan, ta’lim va ishlab chiqarishni integratsiyalash yo‘lida amaliy ishlar olib borilayotganidan dalolatdir. Talabalar mazkur kafedra filiallari va texnoparkda amaliyot o‘tash jarayonida nazariy bilimlarini amaliyotda mustahkamlaydilar. Ularga bevosita ishlab chiqarish korxonalarining malakali, tajribali mutaxassislari amaliy mashg‘ulotlar o‘tishadi.

Shu bilan bir qatorda universitetning uchinchi bosqich talabalari kombinat korxonalarida ikki oylik amaliyotda bo‘lishadi. Amaliyot davrida ular ish haqi olishadi. Shu bilan birga, oliygoh professor-o‘qituvchilari ham o‘z navbatida ishlab chiqarish obyektlari, zavodlarga tashrif buyurib, ish jarayonlarini o‘rganish bilan birga zamonaviy texnika va texnologiyalar bilan tanishmoqda, ko‘nikmalarini oshirishmoqda. Shuningdek, investitsion loyihalarni ishga tushirilishida bevosita ishtirok etishib, yangi bilimlarni o‘zlashtirayotir. Ilm-fan, ta’lim uyg‘unligi ilmiy g‘oyalar zaxirasini, yangi texnologiyalar yaratishga qodir kadrlarni tayyorlashda muhim o‘rin tutadi.

Bugungi kunda korxonada faoliyat yuritayotgan 10 nafar fan doktori, 24 nafar fan nomzodi universitet o‘quv va ilmiy-tadqiqot jarayonlariga jalb etilgan. Yangi gidrometallurgiya zavodlari, konlar va boshqa ishlab chiqarish tarmoqlarini ishga tushirish, yangi ish o‘rinlari tashkil etish hisobiga kombinat faoliyat ko‘lami yildan-yilga kengayib bormoqda. Yangi texnologiyalar, texnik tizimlar murakkablashishi, ularning iqtisodiyot va umuman, jamiyat rivojidagi o‘rni kuchaygani sari muhandislik ta’limi sifatiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ilm-fan va texnologiyalarning eng so‘nggi yutuqlaridan boxabar bo‘lish, zamonaviy muhandislik texnologiyalariga doir bilimlarni egallash, tizimli va ijodiy fikrlash ko‘nikmasiga ega yuqori malakali muhandislarni maqsadli tayyorlash takomillashtirib boriladigan uzluksiz jarayondir.

Har yili Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetini tamomlagan 350-400 nafar talaba kombinatning tarkibiy bo‘linmalariga ishga qabul qilinmoqda.

Bugungi kunda dual ta’lim rivojlangan mamlakatlarda iqtisodiyotni yuksaltirishda katta o‘rin tutadi. Dual ta’lim – talabaga oliy o‘quv yurtida ta’lim olish bilan birga o‘z yo‘nalishiga mos tashkilotda mehnat qilish, malaka oshirish imkoniyatini beruvchi tizim. Dual ta’lim ta’lim oluvchilar tomonidan zarur bilim, malaka va ko‘nikmalarni olishga qaratilgan bo‘lib, ularning nazariy qismi ta’lim tashkiloti negizida, amaliy qismi esa ta’lim oluvchining ish joyida amalga oshiriladi. Kombinat tizimida ham mazkur tizim o‘rganilib, o‘qish bilan bir vaqtda korxonalarda zamonaviy texnologiya va dastgohlarda ishlash amaliyoti qo‘llanilmoqda. Zarafshon sanoat texnikumi va Uchquduq konchilik texnikumida dual ta’lim asosida saboq olgan talabalar kombinatda ishlab chiqarish amaliyotini o‘tab, keyinchalik ishga joylashtiriladi. Talabalar haftada ikki kun ishlab chiqarish jarayonlarida bevosita ishtirok etadilar va shu tariqa, birinchi kursdan boshlab korxona ishiga chuqurroq kirib boradilar.

Jumladan, “NKMK” AJ va Zarafshon sanoat texnikumi bilan tuzilgangan shartnomaga asosan Markaziy kon boshqarmasida 10 ta mutaxassislik bo‘yicha 100 nafar 2-kurs o‘quvchilarning amaliyoti tashkil etildi. 2024-yilda Zarafshon sanoat texnikumining 95 nafar 2-,3-kurs o‘quvchilari Markaziy kon boshqarmasida, Uchquduq sanoat texnikumining 2-kurs o‘quvchilaridan 100 nafari Shimoliy kon boshqarmasida amaliyot o‘tashdi.

“NKMK” AJ va G‘ozg‘on politexnika texnikumi o‘rtasida tuzilgan shartnomaga muvofiq, 2022-2023-o‘quv yillarida 12 nafar o‘quvchi uchun Markaziy kon boshqarmasida “Foydali qazilma konlarini ochiq usulda qazib olish” yo‘nalishida dual ta’lim shaklida amaliyot tashkil etildi.

Bundan tashqari Navbahor tumani politexnikumida tokar va elektrgazpayvandchi mutaxassisliklari bo‘yicha o‘qitish uchun ishlab chiqarish uchastkasi tashkil etildi. Navoiy mashinasozlik zavodining 9 nafar muhandis-texnik xodimlari mazkur yo‘nalishlarga nazariy va ishlab chiqarish ta’limi bo‘yicha o‘qituvchi sifatida jalb etilgan.

Ochiqlik va shaffofliktaraqqiyot negizi

Kombinatda kadrlar malakasini oshirish tizimidagi o‘zgarishlarni kuzatib borish, mehnat bozorida ishchi kuchining rivojlanish tendensiyalarini va unga qo‘yiladigan sifat va miqdoriy talablarni o‘z vaqtida aniqlash, shuningdek, xodimlar manfaatlari va ehtiyojlarini aniqlash hamda moddiy va nomoddiy rag‘batlantirishning to‘g‘ri tizimini yaratishga qaratilgan yangilangan kadrlar siyosati ishlab chiqilgan. Zamonaviy HR-menejmentini tashkil qilish maqsadida, kombinatning Kadrlar boshqarmasi tuzilmasi takomillashtirilib, uning tarkibida kadrlar hisobi, tanlov va moslashtirish, xodimlarni baholash va attestatsiyalash hamda o‘qitish va rivojlantirish guruhlari joriy etildi. Kombinatda korporativ boshqaruvning yangi shakllarini joriy etish, kadrlar siyosatini olib borishda HR, ya’ni inson resurslaridan oqilona foydalanish yuqori samaradorlikni t’minlaydi. Bu tajriba dunyoning yetakchi kompaniyalarida muvaffaqiyatli sinovdan o‘tgan va o‘zini oqlab kelmoqda. Shu bois, xalqaro standartlarga muvofiq boshqaruv tizimi kombinatning kelgusi taraqqiyotiga xizmat qiladi.

Bugungi kunda jamiyatda kadrlarni tanlash, ishga qabul qilish, boshqa lavozimga o‘tkazish hamda ularning xizmat pog‘onalari bo‘yicha ko‘tarilish jarayonini shaffoflashtirish, nepotizim, tanish-bilish, urug‘-aymoqchilik va korrupsion holatlarning oldini olish maqsadida, “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ va uning tarkibiy bo‘linmalariga tanlov asosida kadrlarni ishga qabul qilish yoki boshqa ishga o‘tkazish to‘g‘risida”gi Nizom qabul qilindi. Unga ko‘ra, ishga qabul qilish besh bosqichdagi tanlov, jumladan test, suhbat va amaliy mashg‘ulotdan iborat bo‘lgan sinovlar orqali, tegishli sohadagi yuqori malakali mutaxassislar, ishchilar va kasaba uyushmasi vakillaridan tashkil topgan Tanlov komissiyalari tomonidan amalga oshirilmoqda.

Bir so‘z bilan aytganda, Yangi O‘zbekiston xalqi yurtimizni rivojlangan davlatlar qatorida ko‘rishdek ulug‘vor maqsad sari odimlamoqda. Kombinat jamoasi ham fidokorona mehnati bilan birga oddiy ishchidan tortib, barcha xodim va mutaxassislarining malakasi, tajribasi, kasbiy tayyorgarligini muntazam oshirib borishni yanada yuqori iqtisodiy ko‘rsatkichlarga erishish uchun ishonchli va muhim yo‘l deb biladi. Islohotlar natijasida kombinat muhandis kadrlarning malakasini oshirib, ularni zamon talablariga javob beradigan, raqobatbardosh mutaxassislar sifatida tayyorlashga muvaffaq bo‘layotir.

Qurbanmurat TAPAROV,

“NKMK” AJ bosh direktorining

xodimlar va ma’muriy masalalar bo‘yicha o‘rinbosari.