Oʻzbekiston Markaziy Osiyo davlatlari orasida aholisi eng koʻp, suv resurslari esa eng kam mamlakat. Suv manbalarining 18 foizigina yurtimiz hududida shakllanadi. Qolgan 82 foizga yaqin suv qoʻshni davlatlardan Amudaryo va Sirdaryo orqali yurtimizga kirib keladi. Suv masalasi asosan Qizilqum sahrosida faoliyat yuritayotgan Navoiy kon-metallurgiya kombinati uchun ham katta muammo. Chunki korxona ishlab chiqarish obyektlarida maʼdanni qazib olish, ayniqsa, uni qayta ishlash jarayoni bevosita suv yordamida amalga oshiriladi.

Kombinatning suvga yillik ehtiyoji 130 mln. kub metrni tashkil etadi. Uning asosiy qismi, yaʼni 81 foizi – 105 mln. kub metri Amudaryodan olinadi. Daryodan obihayot “Amudaryo – Zarafshon” suv inshootining 9 ta nasos stansiyasi orqali ishlab chiqarish obyektlari va aholi yashash punktlari boʻlgan Uchquduq va Zarafshon shaharlariga yetkazib beriladi. Mazkur yirik strategik korxonaning 1000 ga yaqin ishchi-xodimi sahrodan oʻtgan 1000 kilometrdan ortiq suv tarmogʻi, 100 dan ziyod katta quvvatli nasos agregati, 57 kilometrga yaqin yuqori kuchlanishli havo elektr tarmoqlarining kunu tun ishlashi uchun xizmat qiladi.

Asosiy suv taʼminoti manbasi Amudaryo boʻlgan kombinatda soʻnggi yillarda yer osti va yer usti manbalaridan olinadigan chuchuk suvni tejash va suv resurslaridan oqilona foydalanish boʻyicha muayyan loyihalar, ilmiy ishlanmalar va qator chora-tadbirlar rejasi amalga oshirib kelinmoqda. Kombinatda suvni tejash boʻyicha qilingan ishlar natijasida gidrometallurgiya zavodlarida bir tonna maʼdanni qayta ishlash uchun sarflanadigan toza suv sarfi 2020-yilda 1,05 kub metrni tashkil qilgan boʻlsa, 2024-yilga kelib ushbu koʻrsatkichni 0,92 kub metrgacha kamaytirishga erishildi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qaroriga binoan “Amudaryo – Zarafshon” suv inshootida “2018-2024-yillarda Amudaryo – Zarafshon suv inshootining uchinchi suv tarmogʻini tortish va nasos stansiyalarini rekonstruksiya qilish” investitsiya loyihasi amalga oshirildi. Shuningdek, gidrometallurgiya zavodlari ishlab chiqarish jarayonida ishlatilgan ikkilamchi (texnologik chiqindixona suvi, karyer va shaxta sizot suvi) suvdan foydalanish ulushi 2020-yilda 16 foizni tashkil etgan boʻlsa, ushbu koʻrsatkich 2024-yilga kelib 25 foizga yetdi. Bunda gidrometallurgiya zavodlarining chiqindi omboridan qaytariladigan suv hajmi qariyb ikki barobar, shaxta suvi va minerallashuvi yuqori boʻlgan yer osti suvini tozalagan holda ishlab chiqarishga yoʻnaltirish hajmi 1,5 barobar ortdi. Shuningdek, Zarafshon va Uchquduq oqova suvni tozalash inshootlaridan ishlab chiqarishga qaytarilgan texnik suvning yillik hajmi qariyb 5,5 mln. kub metrga yetkazildi.

Suvni tejash va suvdan samarali foydalanish bilan bogʻliq ishlarni yanada takomillashtirish maqsadida 2024-yil 9-iyulda Navoiy kon-metallurgiya kombinatida suv resurslarini tejash va suvdan oqilona foydalanish boʻyicha 2024-2030-yillarga moʻljallangan dastur tasdiqlandi. Dasturga muvofiq, 2024-2030-yillarda qiymati 176 mlrd. soʻmlik jami 36 mln. kub metr toza suvni tejash rejalashtirilgan. Bu Zarafshon va Uchquduq shaharlari aholisini qariyb uch yil uzluksiz suv bilan taʼminlash imkonini beradi.

Dasturni amalga oshirishdan asosiy maqsad 2030-yilga borib, gidrometallurgiya zavodlarida bir tonna maʼdanni qayta ishlash uchun sarflanadigan toza suv sarfini 0,8 kub metrgacha tushirish hamda ishlab chiqarish jarayonida ishlatiladigan aylanma, tozalangan va shaxta suvi ulushini 35-40 foizga yetkazish va bu orqali Amudaryodan olinadigan suvni shunga mos tarzda tejashdir.

“NKMK” AJ Matbuot xizmati.